اخلاق از نگاه مولانا
68 بازدید
تاریخ ارائه : 10/8/2012 4:33:00 PM
موضوع: اخلاق و عرفان

 

موضوع اخلاق چیست؟ اخلاق راجع به ملکات نفسانی است و پیرامون فضایل و رذایل نفسانی بحث

م یکند. به طور مثال اخلاق ابن مسکویه یا معراج السعاده، گونه اي نگاه به صفات و افعال نفسانی است.

عرفان، نگاه یا معرفت دیگري است که متکفل جنبه هاي باطنی دین و انسان است. تاکید من برتفاوت

عظیم بین اخلاق و عرفان است. یکی از مشکلات اساسی معرفت شناسی دینی و عمل متدینین، عدم

تمایز بین اخلاق اسلامی و عرفان اسلامی است. آیت الله مطهري م یگوید:

 

"

(عرفا) اخلاق را که هم

ساکن است و هم محدود، کافی نم یدانند وبه جاي اخلاق علمی و فلسفی، سیر و سلوك عرفانی را که

( ترتیب خاصی دارد پیشنهاد م یکنند

 

"

. ( نک: مطهري، کلام و عرفان، ص 82

اخلاق اسلامی در باره فضایل و رذایل نفسانی بحث م یکند. ملکات نفسانی تقسیم م یشود به صفات و

افعال مثبت و منفی نفسانی که در علم اخلاق تحت عنوان فضایل و رذایل نفسانی به آنها اشاره م یشود.

برخی از صفات نیک و ممدوح اخلاقی عبارتند از: راستی، تواضع، شجاعت، صبوري، عفت، حلم و

حزم. افعال نیک عبارتند از:عدل، ایثار، عفو، صله رحم، حمایت از مظلومان، روا نداشتن آنچه انسان

برخود نم یپسندد بر دیگران، نیکی به دیگران، مهرورزي با انسان ها، اصلاح میان مردم، مراعات حقوق

انسان ها و خوشرفتاري با والدین. رذایل نفسانی نیز شامل رذایل صفاتی و رذایل افعالی است. برخی از

صفات زشت و مذموم اخلاقی عبارتند از: دروغ گوئی، حسد، حرص، جبن، تهور، تکبر، خشم، حقد،

تبختر، نخوت، طمع و تملق. برخی از افعال زشت و مذموم اخلاقی عبارتند از: دزدي، ظلم، شهوت،

چاپلوسی، مدح ستمگران، سعایت و سخن چینی، ریا، خودپرستی، وهن مومن، پرونده سازي، تجسس،

غیبت، تهمت، تفرعن و خودبینی یا عجب.

علماي علم اخلاق معتقدند تخلق به صفات ممدوح اخلاقی، اسباب زینت روح است. علم اخلاق اصولاً

علمی است ایستا، بر عکس عرفان که علمی است پویا. ارسطو فیلسوف یونانی، مرجع فکري بسیاري

از علماي اخلاق، معتقد است غایت مطلق اخلاق

 

"سعادت"

است و حصول سعادت به واسطه فضیلت

امکان پذیر است. فضیلت حد وسط افراط و تفریط است. عرفان علمی است که متکفل تعالی روح

است؛ یعنی دانشی است به مراتب بالاتر از اخلاق. به این معنا هر اخلاقی، عارف نیست اما هر عارفی،

قطعا اخلاقی نیز هست، یعنی عارف در آغاز سلوك به پایان اخلاق م یرسد و انتهاي اخلاق، آغاز

سلوك عرفانی است.